Het programma Informatieveilig gedrag in de zorg wordt uitgevoerd door stichting ECP | Platform voor de Informatiesamenleving in opdracht van het ministerie van VWS.
Tijdens een panelgesprek op het ICT&health congres 2026 lag de volgende stelling op tafel: “Zorgorganisaties moeten meer risico durven nemen om vooruit te komen met AI”. Al snel volgde een tegenvraag: wat is eigenlijk het risico van niets doen? Een mooie en terechte vraag, want transformatieve tijden vragen om waardewegingen en intelligent omgaan met risico’s.
Het panel, een initiatief van het programma Informatieveilig gedrag in de Zorg (IVGZ), bestond uit Michel Gulpen (CISO Zuyderland ziekenhuis), Bianca Rouwenhorst (directeur informatiebeleid VWS) en Onno Theuvenet (Z-Cert), met mijzelf als gespreksleider. We stonden met een goed gevulde zaal stil bij wat er nodig is voor het verantwoord, veilige én slimme gebruik van AI in de zorg.
Dus wat is het risico van niets doen? Vaak nemen we onterecht aan dat het alternatief van een innovatie – hoe het nu gaat – veiliger is, zo merkte Bianca Rouwenhorst terecht op. De huidige manier van werken kent immers ook risico’s. Daarnaast hoef ik niemand te vertellen dat de uitdagingen in de zorg groot zijn. Vaak noemen mensen dan de doemscenario’s van over vijf tot tien jaar.
Maar – en dat lijken we ons soms niet te realiseren – we bevinden ons op veel plekken in de zorg al in een crisis. Om een voorbeeld te noemen: de wachtlijsten zijn nu al lang. In mijn directe omgeving zag ik vorig jaar wat dat betekent. Iemand moest zo lang wachten op een rugoperatie dat de ingreep eigenlijk al te laat kwam. De operatie kon de mobiliteit nog net behouden, maar de pijn door het te laat opereren zal nooit meer verdwijnen. Het risico van niets doen is dat dit alleen nog maar vaker gaat gebeuren. En dat de operatie dan zelfs te laat komt om mobiliteit te behouden.
Van technologie naar sociale innovatie naar systeemtransformatie
Dus moeten we innoveren: aan de slag met vernieuwende producten, diensten en processen. Nieuwe technologie, zoals AI, maakt nieuwe werkwijzen mogelijk, mits we bereid zijn om oud gedrag los te laten en nieuw gedrag te omarmen.
Innovaties zoals spraakgericht rapporteren met AI zijn daarom zelden puur technologische innovaties. Ze zijn vooral sociale innovaties: nieuwe manieren van werken die professionals helpen hun werk anders te organiseren.
Wanneer meerdere sociale innovaties samenkomen, kunnen ze bijdragen aan een bredere systeemtransformatie van de zorg. Een transformatie die nodig is om de zorg toegankelijk en kwalitatief hoogwaardig te houden.
Om te transformeren naar een toekomstbestendig gezondheidssysteem moeten we een zekere mate van onzekerheid accepteren en leren om intelligent met risico’s om te gaan. Anders gezegd: we moeten transformatieleren en anders omgaan met de uitdagingen die voor ons liggen.
Intelligente risico’s vragen om waardenweging
Onno Theuvenet stelde tijdens het panelgesprek dat we vooral ook veel van elkaar kunnen leren en elkaar dus moeten opzoeken tijdens het transformeren. Dat werd meteen mooi geïllustreerd toen panellid Michel Gulpen deelde hoe ze in het Zuyderland ziekenhuis met een integraal kwaliteitsmanagementsysteem werken.
Maar wat is integrale kwaliteit? Tijdens mijn lessen aan de TU Eindhoven haal ik altijd de zes dimensies van kwaliteit van zorg aan van het Institute of Medicine (tegenwoordig National Academy of Medicine). Deze zes kwaliteitsdimensies zijn: veiligheid, effectiviteit, patiëntgerichtheid, tijdigheid, efficiëntie en rechtvaardigheid. Deze dimensies laten zien dat veiligheid één waarde is, naast andere waarden zoals patiëntgerichtheid en tijdigheid. Soms staan deze dimensies van kwaliteit op gespannen voet met elkaar. Dan is het de kunst om te balanceren met waarden.
Wanneer we innoveren, beïnvloeden we meerdere kwaliteitsdimensies tegelijk. Een digitale toepassing kan tijdigheid en efficiëntie verbeteren, maar nieuwe vragen oproepen rond informatiebeveiliging. Extra beveiligingsmaatregelen kunnen veiligheid versterken, maar ten koste gaan van de efficiëntie.
Intelligent risico nemen betekent dat we die spanningen niet wegwuiven of blind op kwaliteit of informatieveiligheid sturen, maar expliciet waarden wegen en vervolgens bewuste keuzes maken met zoveel mogelijk mitigerende maatregelen.
Waardenweging in multidisciplinaire teams én in de boardroom
In een eerder blog pleitte ik samen met Sietske Rozie voor multidisciplinaire innovatieteams. Teams waarin innovatoren, zorgprofessionals, verpleegkundigen, projectleiders, juristen en een CISO vanaf het begin samenwerken aan een innovatie. Die verschillende perspectieven zijn een prachtig uitgangspunt voor een grondige waardenweging en een creatieve verkenning van wat je kunt doen om elke waarde optimaal te borgen. Tegelijkertijd dient de waardenweging ook op de agenda van bestuurders en toezichthouders te staan.
In bestuursvergaderingen zie ik bestuurders en toezichthouders het onderwerp digitale innovatie en informatieveiligheid regelmatig apart behandelen. Als twee aparte dossiers. Terwijl informatieveiligheid en innovatie juist samenhang en integraal aandacht verdienen. De waardenafweging die in projectteams plaatsvindt, moet daarom ook expliciet op tafel komen in de boardroom:
Dit zijn geen vragen die je kunt delegeren aan een projectteam of een CISO alleen; dit zijn bestuurlijke vragen die thuishoren op tafel bij bestuurders en toezichthouders.
We moeten in beweging komen met innovatie en kunnen ons niet verschuilen achter risico’s. Daarom is het aan bestuurders en innovatieteams om slimme keuzes te maken waarmee we vooruitkomen. Niet ondanks de risico’s, maar juist omdat het risico van niets doen vaak groter is.
Auteur: Bettine Pluut
Het programma Informatieveilig gedrag in de zorg wordt uitgevoerd door stichting ECP | Platform voor de Informatiesamenleving in opdracht van het ministerie van VWS.
© 2026 - informatieveiliggedragzorg.nl